ชื่อบทความ(ภาษาไทย): ระดับสารเคมีพิษตกค้างในเลือดโคและกระบือของเกษตรกรจากการใช้ฟางข้าวเลี้ยงเสริมในฤดูแล้ง: กรณีศึกษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง
ชื่อบทความ(ภาษาอังกฤษ): Pesticide Residues Levels in Blood of Cattles and Buffaloes of Small Farmers from Rice Straw Supplement in Dry Season: A Case Study in the Parting Low of Northeastern Region of Thailand.
ชื่อผู้เขียน(ภาษาไทย): พิเศษ แสดกระโทก1/  นิกร สางห้วยไพร2/ ธิดา โคมแสงทอง3สุวิช บุญโปร่ง3/
ชื่อผู้เขียน(ภาษาอังกฤษ): Piset Sadkrathok1/ Nikorn Sanghuayphrai2/  Tida Comsangthong3/ Suvit Boonprong3/
Online: 23 September 2021
หน้าบทความ: 62-83
คำสำคัญ: สารพิษตกค้าง, ฟางข้าว, โค, กระบือ, Pesticide residues, rice straw, cattle, buffalo

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อหาระดับสารพิษตกค้างในฟางข้าว สารพิษตกค้างในเลือด ค่าโลหิตวิทยา และค่าชีวเคมีในเลือดของโค-กระบือของเกษตรกรที่ใช้ฟางข้าวเสริมในฤดูแล้ง ในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ และบุรีรัมย์ เก็บตัวอย่างฟางข้าว จำนวน 36 ตัวอย่าง (ฟาร์ม) แยกเป็นฟาร์มโคเนื้อ 16 ฟาร์ม และ ฟาร์มกระบือ 20 ฟาร์ม และตัวอย่างเลือดโค และกระบือ ก่อนใช้ฟางข้าว และระหว่างใช้ฟางข้าวเลี้ยงโค-กระบือ ในฟาร์มเกษตรกร จำนวน 36 ฟาร์ม ๆ ละ 3 ตัว รวม 108 ตัว เก็บตัวอย่างเลือดตัวละ 2 ครั้ง รวมตัวอย่างเลือดทั้งสิ้น 216 ตัวอย่าง ดำเนินการทดลองระหว่างเดือนตุลาคม 2559 – กันยายน 2562 วิเคราะห์หาสารพิษตกค้างในฟางข้าว ได้แก่ กลุ่มคาร์บาเมต (Carbamate Group) กลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต (Organophosphate Group) และกลุ่มกำจัดวัชพืช (Weed Control Group) วิเคราะห์และเปรียบเทียบสารพิษตกค้างในเลือดของโค-กระบือในฟาร์มที่พบปริมาณสารพิษตกค้างในฟางข้าว ค่าโลหิตวิทยา และค่าชีวเคมีในเลือดระหว่างก่อนใช้ฟางข้าวและระหว่างใช้ฟางข้าวเลี้ยงโค-กระบือ วิเคราะห์ความแปรปรวนและเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยโดยวิธี paired t-test ในโปรแกรมสำเร็จรูป พบว่า ตรวจพบสารพิษตกค้าง ในกลุ่ม Carbamate ได้แก่ Cabaryl, Carbofuran และ Methiocarb ในฟางข้าวของเกษตรกรผู้เลี้ยงโค-กระบือ กลุ่ม Organophosphate พบ Parathion-methyl, Malathion และ Parathion-ethyl ส่วนกลุ่มกำจัดวัชพืช พบ Bromacil และ Diuron ซึ่งทั้งสามกลุ่มสารพิษดังกล่าว พบในปริมาณที่ไม่เกินค่ามาตรฐานที่กำหนดในฟางข้าว แต่ไม่พบสารพิษตกค้างในเลือดของโค-กระบือ สำหรับค่าโลหิตวิทยา ได้แก่ ค่า Hb และ Hct พบว่า ก่อนการใช้ฟางข้าวและระหว่างการใช้ฟางข้าวเลี้ยงโค-กระบือ มีค่าลดลง แต่ยังอยู่ในช่วงเกณฑ์มาตรฐาน ส่วนค่าทางชีวเคมีในเลือดของโค-กระบือบางค่า พบว่า ก่อนการใช้ฟางข้าวและระหว่างการใช้ฟางข้าวเลี้ยงโค-กระบือ มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.05) เนื่องจากการใช้ฟางข้าวเป็นอาหารหยาบหลักในฤดูแล้ง ทำให้สัตว์ได้รับโภชนะไม่เพียงพอ ซึ่งเป็นสาเหตุทำให้ต้องปรับเปลี่ยนกลไกในร่างกายของตัวสัตว์ (โค-กระบือ) เพื่อให้สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ในสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม

Abstract

The objectives of this study were to examine the pesticide residues in rice straw, in blood, hematology and blood biochemical profiles in cattle and buffalo of farmers raising animals used rice straw supplement in dry season in Ubon Ratchathani, Sisaket, Surin and Buriram provinces. The rice straws samples were collected from 36 farms: 16 cattle farms and 20 buffalo farms, and blood samples from cattle and buffaloes were collected, 3 animals per farm, 2 times per animal, total of 216 samples. The experimental period was from October 2016 to September 2019. Pesticide residues such as: Carbamate, Organophosphate and weed control groups in rice straw were analyzed 36 farms. In the terms of pesticide residues types in rice straw which were detected in farm pesticide residues types in blood, hematology and blood biochemistry profiles of the cattle and buffaloes before and during the periods of raising animals were analyzed, and compared using paired t-test for differences between groups in Program Package. The results showed that levels of Carbamet group such as: Carbaryl, Carbofuran and Methiocarb, Organophosphate group such as: Parathlon-methyl, Malathion and Parathion-ethyl and weed control group such as: Bromacil and Diuron in rice straw were of lower values than reference ranges. There were not pesticide residues in blood of all animals. The hematology such as: hemoglobin (Hb) and hematocrit (Hct) decreased but were in reference ranges. However, blood biochemical profiles comparison between before and during feeding rice straw revealed that some values were significantly different (P<0.05). This resulted from animals fed with rice straw supplementary in dry season affected with malnutrition. Thus, the animals need to adapt their mechanism to cope with harsh environment conditions.


เลขทะเบียนวิจัย: 60(1)-0206-013

1/ ศูนย์วิจัยและพัฒนากระบือ อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ 32000

2/ ศูนย์วิจัยและบำรุงพันธุ์สัตว์บุรีรัมย์ อำเภอประคำ จังหวัดบุรีรัมย์ 31220

3/ กลุ่มวิจัยและพัฒนากระบือ สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ อำเภอเมือง จังหวัดปทุมธานี 12000