ชื่อบทความ(ภาษาไทย): ความสัมพันธ์ระหว่างฮีโมโกลบินฟีโนไทป์กับการให้ผลผลิตและความทนทานต่อความร้อนของโคขาวลำพูน1/
ชื่อบทความ(ภาษาอังกฤษ): Relationship between Haemoglobin Phenotypes and Productivity and Heat Tolerance of Khaolamphun Cattle1/
ชื่อผู้เขียน(ภาษาไทย): สุวิช บุญโปร่ง2/ ชยุต ดงปาลีธรรม์3/อัญชลี ณ เชียงใหม่4/
ชื่อผู้เขียน(ภาษาอังกฤษ): Suvit Boonprong2/ Chayut Dongpaleethan3/Ancharlie Na-Chiangmai4/
Online: Online 1 September 2015
หน้าบทความ: 49-77
คำสำคัญ: โคขาวลำพูน,ฮีโมโกลบินฟีโนไทป์,การให้ผลผลิต,ค่าชีวเคมีในเลือด,ค่าสรีรวิทยา,Khaolamphun cows, haemoglobin phenotype, productivity, blood biochemistry profile, physiology

บทคัดย่อ

การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างฮีโมโกลบินฟีโนไทป์กับการให้ผลผลิตและความทนทานต่อความร้อนในโคขาวลำพูน เพศเมีย อายุ 3 – 5 ปี จำนวน 114 ตัว ดำเนินการศึกษาระหว่างเดือนสิงหาคม 2551 – สิงหาคม 2553 วิเคราะห์หาฮีโมโกลบินฟีโนไทป์ ด้วยวิธี cellulose acetate electrophoresis พบว่า มี 4 ฟีโนไทป์ คือ HbAA (59.65%), HbAB (27.19%), HbAC (12.28%) และ HbBC (0.88%) โดยโคที่มีฮีโมโกลบินฟีโนไทป์ชนิด HbAA มีน้ำหนักเมื่อหย่านมอายุ 200 วัน น้ำหนักเมื่ออายุ 400 วัน และเมื่ออายุ 600 วัน สูงสุด (P<0.01) แต่โคที่มีฮีโมโกลบินฟีโนไทป์ชนิด HbAB จะให้ลูกเมื่อมีอายุน้อยกว่า HbAA ถึง 3 เดือน ส่วนความทนทานต่อความร้อนต่อสภาพแวดล้อมที่ศึกษาครั้งนี้ ได้แก่ 1.) ค่าทางชีวเคมีในเลือด พบว่ากลุ่มโคที่มีฮีโมโกลบินฟีโนไทป์ชนิด HbAC และ HbAA จะมีระดับค่า glucose (GLU), blood urea nitrogen (BUN) และระดับเอ็นไซม์ alanine aminotransferase (ALT) สูงกว่า HbAB (P<0.05) ค่าซีรั่มโปรตีน (Total protein; TP) พบว่า ในฤดูหนาว โคกลุ่มที่มี HbAB มี ค่า TP สูงสุด (P<0.05) รองลงมาได้แก่ HbAA และ HbAC ตามลำดับ ในฤดูร้อนโคที่มีฮีโมโกลบินฟีโนไทป์ต่างกันทั้งสามกลุ่ม มีค่า TP เพิ่มขึ้น แต่ไม่แตกต่างกันทางสถิติ ส่วนค่าอัลบูมินในฤดูหนาว โคที่มีฮีโมโกลบินฟีโนไทป์ต่างกัน มีค่าอัลบูมินไม่แตกต่างกัน แต่ในฤดูร้อน ระดับอัลบูมิน ของโคทุกกลุ่มลดลงและแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.01) โดยโคกลุ่มที่มี HbAC ลดลงมากที่สุด ส่วนค่า globulin แต่ละชนิด พบว่า A1-globulin, A2-globulin และ B-globulin มีค่าลดลงในฤดูร้อนเมื่อเปรียบเทียบกับในฤดูหนาว ในทางตรงข้าม ค่า G-globulin สูงขึ้นในฤดูร้อน ส่งผลให้ A/G ratio ลดลงในฤดูร้อนตามไปด้วย 2.) ค่าทางโลหิตวิทยา (haematology) เช่น ค่า haemoglobin (Hb) และ haematocrit (Hct) พบว่า ในฤดูหนาว โคที่มี HbAC มีค่า Hb สูงสุด (P<0.01) รองลงมาได้แก่ HbAA และ HbAB ตามลำดับ ในฤดูร้อนโคกลุ่มที่มี HbAC มีค่า Hb สูงสุด (P<0.01) รองลงมา ได้แก่ HbAA และ HbAB ตามลำดับ เช่นเดียวกัน แต่ค่า Hb ในฤดูร้อนมีค่าต่ำกว่าฤดูหนาว โดย HbAB มีค่า Hb ลดลง (P<0.05) ต่ำกว่า HbAA และ HbAC เช่นเดียวกับ ค่า Hct พบว่าในโคที่มีฮีโมโกลบิน ฟีโนไทป์ทั้งสามชนิดเปลี่ยนแปลงในทิศทางเดียวกับค่า haemoglobin 3.) ค่าทางสรีรวิทยาและดัชนีความทนทานต่อความร้อน พบว่า ในสภาพแวดล้อมอากาศร้อนช่วงเวลา 13.00 – 14.30 น. ทั้งในฤดูหนาวและฤดูร้อน โคกลุ่มที่มี HbAA มีอัตราการหายใจสูงกว่า (P<0.01) โคกลุ่มที่มี HbAC และ HbAB ส่วนอุณหภูมิร่างกาย ในสภาพแวดล้อมอากาศร้อน ในฤดูหนาว โคกลุ่มที่มี HbAA มีอุณหภูมิร่างกายสูงสุด (P<0.05) รองลงมา ได้แก่ HbAB และ HbAC ตามลำดับ ในฤดูร้อน โคกลุ่มที่มี HbAA มีอุณหภูมิร่างกายสูงกว่า HbAC (P<0.01) และ HbAB ส่วนดัชนีความทนทานต่อความร้อน (HTC) พบว่า ในฤดูหนาว โคกลุ่มที่มี HbAC มีค่า HTC สูงสุด (P<0.05) รองลงมา ได้แก่ HbAB และ HbAA ตามลำดับ ส่วนในฤดูร้อน โคกลุ่มที่มี HbAB และ HbAC มีค่า HTC สูงกว่า HbAA (P<0.01)

Abstract

The relationships between the haemoglobin (Hb) phenotype and productivity and heat tolerance were studied from 114, 3-5 years old, Khaolamphun cows. This study was carried out from August 1998 to August 2010. Haemoglobin phenotype was measured using cellulose acetate electrophoresis. Four haemoglobin types were presented in Khaolamphun cattle: HbAA (59.65%), HbAB (27.19%), HbAC (12.28%) and HbBC (0.88%). The results revealed that Khaolamphun cows with HbAA type had the highest bodyweight at 200, 400 and 600 days of age (P<0.01) followed by HbAC and HbAB, respectively. In contrast, the cows carrying HbAB type were the lightest animals at 200, at 400 and 600 days of age and were 3 months younger age at first calving than the group with HbAA (P<0.01). In the terms of heat tolerance, firstly, blood biochemical profiles showed that Khaolamphun cows with HbAC and HbAA had higher concentrations of glucose (GLU), blood urea nitrogen (BUN) and alanine aminotransferase (ALT) than the cows with HbAB (P<0.05). Khaolamphun cattle with HbAB had the highest total serum protein (TP) levels (P<0.05) in winter followed by HbAA and HbAC. Moreover, TP levels of the all animals increased in summer but it was found that the albumin serum levels of all animals in winter were not significantly different. They were significantly (P<0.01) different in summer which the animals with HbAC type demonstrated the highest reduction. Furthermore, A1-globulin, A2-globulin and B-globulin levels in serum decreased in summer. Comparison of globulins between winter and summer time it was found that these globulins decreased in summer. In contrast, G-globulin concentration in serum was higher in summer than in winter which resulted in the decrease of A/G in summer. Secondly, haemoglobin (Hb) of animals with HbAC was the highest (P<0.01) in winter followed by HbAA, and HbAB, respectively. Similarly, Hb levels of these animals were highest in summer but Hb levels of animals were lower (P<0.01) in summer than in winter. Hb levels of the animals with HbAB type were decreased more than those with HbAA and HbAC (P<0.05). The haematocrit (Hct) levels were similar both in winter and summer, and thirdly, the physiological changes and coefficient of tolerance to heat stress (HTC) in hot temperature environment (13.00 to 14.30 p.m.) showed that both winter and summer, the animals with HbAA type had the higher (P<0.01) respiratory rate than those with HbAC and HbAB. Rectal temperature (RT) of these animals measured between 13.00 to 14.30 p.m. revealed that HbAA had the highest RT both in winter (P<0.05) and in summer (P<0.01) followed by HbAB and HbAC in winter, and by HbAC and HbAB in summer, respectively. The animals with HbAC in hot temperature environment (13.00 to 14.30 p.m.) had the highest HTC in winter (P<0.05) followed by HbAB and HbAA, respectively, and the animals with HbAB and HbAC had higher (P<0.01) HTC than HbAA in summer.


1/ เลขทะเบียนวิชาการ: 58(2)-0206-072
2/ กองส่งเสริมและพัฒนาการปศุสัตว์ กรมปศุสัตว์ เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
3/ สถานีวิจัยทดสอบพันธุ์สัตว์พะเยา อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา 56001
4/ ข้าราชการบำนาญ อดีตผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาพันธุ์กระบือ กรมปศุสัตว์ เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400